23 JUN 2007 11:00 TOT 19:00 UUR - DAG VAN DE ARCHITECTUUR
DE STIJL EN HET NIEUWE BOUWEN IN LEIDEN EN OMGEVING

De Stijl, als kunststroming, vindt zijn oorsprong in het tijdschrift ‘DE STIJL’, in 1917 opgericht in Leiden door Theo van Doesburg en o.a. Mondriaan, Huszár, Oud en Van der Leck.

Het tijdschrift fungeerde als platform voor veelomvattende vernieuwingen in schilderkunst, architectuur, toegepaste kunst en grafische vormgeving. Doel was het creëren van een collectieve, uniforme stijl waarin men niet meer vasthield aan het individuele. Van Doesburgs theorieën over kleur en ruimte vormden een belangrijk idioom binnen De Stijl. Hiermee wilde hij het samengaan van beeldende kunst en architectuur bevorderen, want: ,,architectuur is schilderen in drie dimensies’’.

De invloed van De Stijl op de Nederlandse architectuur is vooral tot uitdrukking gekomen via Het Nieuwe Bouwen. Hierin spelen drie elementen een belangrijke rol:

1) een beeldtaal van sterk geaccentueerde horizontale en verticale elementen die in een decoratief spel de gevel vormgeven;

2) kleur als bepalend element in de architectuur;

3) grootschalige urbane plannen (J.J.P. Oud en C. van Eesteren), in Leiden in beperkte mate gerealiseerd. De architectuur is overduidelijk mechanisch geproduceerd.

Tijdens de Dag van de Architectuur kunt u door middel van een gevarieerd programma kennismaken met De Stijl en Het Nieuwe Bouwen in Leiden en omgeving.

PROGRAMMA
11.00 - 17.00 u: Tentoonstelling De Stijl en Theo van Doesburg
De tentoonstelling brengt leven en werk van Theo van Doesburg in beeld aan de hand van een tijdbalk die de jaargangen van het tijdschrift De Stijl volgt. Van Doesburg werkte veel samen met bekende architecten, zoals J.J.P. Oud, C. van Eesteren en Gerrit Rietveld. Hun invloed op vormgeving, kleurtoepassing en architectuur is niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. De tentoonstelling laat deze invloeden zien aan de hand van voorwerpen, maquettes en foto’s van gebouwen in en rond Leiden.

12.30 u, 14.00 u, 15.30 u: Rondleiding tentoonstelling

13.00 u, 14.30 u, 16.00 u: Fietsroute
In de serie architectuurroutes verschijnt de fietsroute ‘De Stijl en het Nieuwe Bouwen in Leiden en omgeving’. Van de meeste panden is een foto en een korte omschrijving opgenomen bij de plattegrond. Tijdens de Dag van de Architectuur kunt u een deel van deze route fietsen onder begeleiding van een gids.

13.00-17.00 u: Bustocht. Deelname €5,-
De bustocht voert langs een aantal gebouwen die kenmerkend zijn voor De Stijl en het Nieuwe Bouwen op de route Leiden, Katwijk, Noordwijk, Oegstgeest, Voorschoten en Wassenaar. Onderweg wordt uitleg gegeven door een architect en kunnen enkele opengestelde panden worden bezocht.

In verband met de hoeveelheid beschikbare plaatsen is reserveren noodzakelijk: 071-5137525 of info@rapsite.nl.

Opstappen: 13.00 u, halte Korevaerstraat.

13.00 u, 14.00 u: Van Rhijn en Consorten
Van Rhijn en Consorten is een collectief bestaande uit een vaste kern van acht blazers. Het orkest voert werk uit van dirigent en oprichter Huub de Vriend maar ook van andere eigentijdse componisten, zoals Antheil, Milhaud en Andriessen. Op het plein tussen het RAP en de Hooglandse kerk worden drie composities uitgevoerd geïnspireerd op ‘De Stijl’ van architect en kunstenaar Theo van Doesburg.

13.00 - 17.00 u: Gebouwbezoek
Tijdens de Dag van de Architectuur zijn de volgende locaties opengesteld voor publiek:

- Cronesteinkade 18, gebouwd als woonhuis en kantoor door architect Buurman. Zijn werkruimte, waar op dit moment architectenbureau Bruins Soedjono is gevestigd, is nog grotendeels in tact.

- De Vonk, Noordwijkerhout, het eerste project waarin Stijlgenoten uit verschillende disciplines samenwerkten: J.J.P. Oud, Van Doesburg, Harm Kamerlingh Onnes (Van Doesburg was echter over diens glas-in-loodramen niet tevreden).

- Hofdijck 40, Oegstgeest, gebouwd door architect Rietveld, alleen de tuin is toegankelijk.

- Kievietslaan 34, Wassenaar, gebouwd door architect Rietveld.

- terrein van de Lucas van Leydenschool waar een gedicht van I.K. Bonset, het schrijverspseudoniem van Theo van Doesburg, op een muur grenzend aan het schoolplein te zien is.

Doorlopend 13.00 - 16.00 u: Kinderworkshop
Kinderen van 6 tot 12 jaar kunnen de hele middag aanschuiven voor de workshop ‘Bouw je eigen Mondriaan’. Er wordt gewerkt met stroken gekleurd karton en de mogelijkheden zijn onbegrensd: van een droomhuis tot een spaceshuttle, van een fontein tot een achtbaan, als het maar veel kleur heeft, hoekig is en niet op de werkelijkheid lijkt.

18.00 u: Documentaire
Voor de liefhebbers wordt vanaf 18.00 uur de complete opname van ‘Aubette, la grande salle des fêtes’ gedraaid. In deze documentaire ontmoeten twaalf architecten en kunstenaars elkaar in het recentelijk gerestaureerd amusementscomplex de Aubette in Straatsburg. In DADA setting raken zij met elkaar in gesprek over dit gebouw, Theo van Doesburg en de invloed van De Stijl en DADA op de hedendaagse (bouw)kunst.

DE STIJL BUSROUTE op de Dag van de Architectuur 2007
13 uur: Opstappunt: halte Korevaarstraat, zijde Hogewoerd, LEIDEN.

Via Hooigracht - Pelikaanstraat- linksaf, Langegracht op (eind Langegracht rechts, appartementencomplex Fons Verheijen, Stijl-invloeden onder meer de kleur).

Rechtsaf Molenweg – Schuttersveld – rechtdoor Rijnsburgerweg
Rotonde Wassenaarseweg rechtdoor Rijnsburgerweg volgen
(rechts appartementencomplex nr. 53-61, architect Buurman en Schutte. Blauwe vlakken o.a. balkons vgl. De Stijl en het Nieuwe Bouwen, Verderop rechts nrs. 173 en 179 geometrische vormgeving, jaren dertig, gele baksteen).

Leidse Straatweg, Geverstraat (links no. 30, Hillenaar, geometrisch)
Rotonde, 3e rechts, Rijngeesterstraatweg.

Endegeesterstraatweg 5, OEGSTGEEST (1933, J. Neisingh)
Op het terrein van de psychiatrische inrichting Endegeest werd in 1933 een “ontspanningsgebouw” neergezet. Zowel invloeden van De Stijl (inspringende en uitspringende volumes, horizontale belijning) als van Wright (brede dakoverstekken) zijn in het ontwerp terug te vinden. Het gebouw dat voorzien is van stalen ramen is nu in gebruik als receptie. De aanbouw aan de noordzijde een ontwerp van F.A. Temme (1973).

Bus keren, terugrijden en 1e straat rechts terug naar de Geverstraat, rechtsaf richting Leiden. Bij stoplichten Warmonderweg op. Bij witblauwe huis links, linksaf Prins Bernardlaan in. Doorrijden tot eind, schuin over de Marelaan de Prinses Marijkelaan in. Aan einde rechts Hofdijck op, hoekhuis:

Hofdijk 40, Oegstgeest (voorheen bekend als Huize Mulder) - (1958-1961, Gerrit Rietveld, J. Meulenbelt)
Het huis draagt nog veel kenmerken van De Stijl: de verticale en horizontale lijnvoering en de grote vlakken, kubusvormig of rechthoekige volumes. Rietveld week af van het primaire kleurgebruik en paste tinten ervan toe (grijsblauw is kenmerkend voor zijn late kleurgebruik). Zoals ook elders gebruikte Rietveld geglazuurde baksteen. Hoewel De Stijl geen zichtbare dakranddetail gebruikte bracht Rietveld hier een overhangende dakkraag aan. In de hal werd de kleur van de roze muur ontworpen door de oudste dochter van Rietveld. Deze kleur is nog aanwezig evenals de vloerbedekking. Naast de voordeur bracht Rietveld een rood vlak aan waarachter bezorgers van boodschappen hun waren konden achter laten. Het werd geopend via de ernaast gelegen brievenbus. De bewoners konden het kastje van binnen openen om de boodschappen eruit te nemen. De kast is nu dichtgemaakt.

Rechtdoor Hofdijck afrijden, gaat over in Laan van Alkemade.
Aan eind links, Laan van Oud Poelgeest op. Bij stoplichten links langs de Haarlemmertrekvaart. Aan het eind onder viaduct snelweg door en rechtsaf Rijksstraatweg op. Links op het Sikkensterrein aan de overkant van de sloot:

Rijksstraatweg 33, SASSENHEIM. “Directiegebouw Oud Mathenesse” J.J.P. Oud (1922/1992
Replica o.l.v. Wytze Patijn gebouwd op het Sikkensterrein aan de oude Rijksstraatweg die parallel aan de huidige snelweg loopt. Het oorspronkelijke gebouwtje werd in 1922 bij de bouw van het Witte Dorp te Rotterdam van J.J.P. Oud gebouwd en stond daar 20 jaar. Het is een prototype van een Stijlgebouw door de vlakverdeling van kubusachtige elementen en het kleurgebruik.

Terugrijden richting viaduct. Bij stoplicht rechtsaf richting Voorhout, weg volgen, de Leidsevaart. (links molen de Hoop die tot een aantal jaren geleden naast de Flora van Rijnsburg stond. Monet schilderde hem tijdens zijn verblijf in Holland). Op rotonde in Noordwijk eerste afslag nemen de Gooweg op. Linksaf Northgodreef, rechts Westeinde op.

De Vonk (J.J.P. Oud 1917 ), Westeinde 94, NOORDWIJKERHOUT
In 1917 bouwde Oud in opdracht van Emily Knappert het huis De Vonk als vakantiehuis voor Leidse fabrieksarbeidsters. Emily Knapper ondernam initiatieven met een groep progressief liberalen in Leiden, die 'het goede' beoogde voor de arbeidersklasse. Zij was bevriend met de architect Berlage en deze beval zijn leerling J.J.P.Oud aan omdat hij toen zelf geen tijd voor de opdracht had. De naam 'De Vonk' werd door een van de fabrieksmeisjes bedacht.
De Vonk is een van de eerste projecten waarin verschillende disciplines van De Stijl samenwerkten: J.J.P. Oud, Van Doesburg, Harm Kamerlingh Onnes (Van Doesburg was echter over zijn ramen niet tevreden). De hal met de mozaïekvloer van Van Doesburg is zeer bekend. Aan beide zijden van de deur bracht hij tegeltableaus aan.

Rechtsaf Northgoweg op en links de Duinwetering op. Bij rotonde de Van Panhuysstraat op en links de Duinweg nemen. Vervolgens rechtsaf de Nieuwe Zeeweg op en voor Huis ter Duin linksaf richting Koningin Astrid Boulevard. Bijna aan het eind van de Koningin Astrid Boulevard linksaf de Boerhaaveweg op en vervolgens linksaf de Ligusterweg inslaan.

Links:
Zomerhuis Hamburger (1959-1960, Gerrit Rietveld), Ligusterweg 8, Noordwijk.
De woning bestaat uit veel glas en volumes die in elkaar grijpen. De daken zijn schuin aangebracht.

Linksaf terug naar de Boulevard en Nieuwe Zeeweg uitrijden. Aan het eind via het verlengde van de Gooweg richting Katwijk. Na paar km rechts in Katwijk de Zwarte Weg op (let op ingang Van de Berg Stichting jaren dertig).

De Zwarte Weg gaat over in Biltlaan. Deze volgen over de brug over de Rijn. Tweede rotonde 1e rechts, via Zeeweg,

Links:
Gemeentehuis (1932, Hooykaas en Lockhorst), KATWIJK, Hoek Zeeweg / Koningin Julianalaan 3
De Rotterdamse architecten tonen in het gemeentehuis invloeden van het moderne bouwen en Frank Lloyd Wright.

Links Duinoordweg in:
Leidse Buitenschool (± 1922, B. Buurman), Duinoordweg 2-4
De school is nog steeds in gebruik, zij het met een ander doel dan na de bouw. De verspringende vormen zijn Stijlelementen, de overkragende daken tonen de invloed van Frank Lloyd Wright, het gebruik van beton was mogelijk dank zij het Nieuwe Bouwen.

Terug naar Zeeweg, linksaf
Zeeweg 117 – (architect en jaar onbekend)
Voorheen was de afdeling Bouwen en Wonen van de gemeente Katwijk hier gevestigd. Nu is het gebouw in gebruik als notariskantoor. De geometrische vormgeving, de vooruitspringende ingangspartij en de terugwijkende delen op de eerste etage tonen de invloeden van De Stijl.

Links en rechts:
Koningin Wilhelminastraat – (1937, Jan Wils)
Twee rijen huizen van gele baksteen zijn overgebleven van het wijkje dat Jan Wils bouwde op het terrein van het voormalig Badhotel. De rest werd afgebroken tijdens de Tweede Wereldoorlog toen de Atlantikwall werd aangelegd (1944).

Bij Boulevard rechtsaf. Aan eind van de Boulevard:

Villa Allegonda, nu hotel Savoy – (1917, J.J.P. Oud)
Nog voor de Stijl was opgericht spraken Van Doesburg en Oud over nieuwe wegen die ingeslagen konden worden in de architectuur. In 1916 kreeg Oud de kans zijn ideeën toe te passen bij de verbouwing van een villa aan de Noord Boulevard. In samenspraak met Menso Kamerlingh Onnes ontstond een woonhuis bestaande uit geometrische elementen die in hoogte verschillen en in elkaar grijpen. Door middel van loggia’s werd binnen met buiten verbonden. De villa werd drie keer door Oud vergroot (1927,1931 en 1936). Na het overlijden van de laatste eigenaar werd de villa verkocht en sindsdien is er een hotel gevestigd. Door aan en opbouwen sinds die tijd is het evenwicht verloren gegaan.

Via rotonde terugrijden, Boulevard, voorbij de Vuurbaak (links de Waaier, voorheen Feijenoord, op terrein Rijnlands Zeehospitium), Sportlaan, Parklaan, Boslaan, rechtsaf Zeeweg op en via de Tjalmaweg, Voorschoterweg en de Stevenshofdreef richting Voorschoten. Bij De Vink rechtsaf langs Ter Wadding de Leidse Weg op. Bij de stoplichten rechtsaf en de eerste links de Admiraal de Ruytersingel op. Deze gaat over in de Beethovenlaan. Aan het eind bij rotonde linksaf de Bachlaan op.

Aan de rechterzijde:
Woning Vreeman, Bachlaan 7 (1959-1960, Gerrit Rietveld) VOORSCHOTEN
Verbouwd aan de achterzijde door opvolger Rietveld van architectenbureau Rietveld.

Linksaf de Leidseweg op. Over de brug linkerbaan aanhouden.

LEIDEN: Flats Voorschoterweg, mooi voorbeeld van het Nieuwe Bouwen na de oorlog. En Gebouw Leids Dagblad, Voorschoterweg, let op de glasgevels.

Linksaf Lammenschansplein richting Leiden Centrum linkerbaan. Rechts Zeemanlaan in, over de brug 2e links Roodenburgerstraat, aan eind rechts:

Cronesteinkade 18 – (1929, B. Buurman)
Architect Bernard Buurman wilde op de hoek van de Cronesteinkade en de Roodenburgerstraat zijn eigen woonhuis annex bureau bouwen. Dit stuk grond was onderdeel van een tuin aan de Zoeterwoudse Singel van de weduwe van W.C. Mulder, de voormalige compagnon van Buurman.
Mevrouw Mulder stelde bij de bebouwing van haar tuin als voorwaarde dat er voor haar een klein huisje gebouwd werd aan de Cronesteinkade. De gemeente eiste een derde huisje tegen de rooilijn van de Roodenburgerstraat (en naast bestaande woningen), waarna Buurman toestemming kreeg zijn huis tien meter terug van deze lijn in de Roodenburgerstraat te bouwen. Het hele complex heeft een plat dak dat aan alle zijden overkraagt. Buurman heeft zijn eigen huis benadrukt door in dit deel een balkon te plaatsen.

Links aan de overkant:
Roodenburgerstraat 1a – (1929, B. Buurman en M. Oesterman)
Het pand werd gebouwd als weeshuis voor Joodse kinderen (1929-1943). De gele Friese baksteen paste Buurman veelvuldig toe in Leiden. De architectuur vertoont enige kenmerken van de Amsterdamse School, zoals de naar voren gemetselde delen, maar is verder strak en functioneel. Aan de achterzijde heeft het gebouw een ronde uitbouw waarvan oorspronkelijk het dak omhoog getakeld kon worden tijdens de viering van het Loofhuttenfeest, waarbij een gedeelte van de hemel zichtbaar moet zijn.
In 1951 kocht de gemeente het pand aan waarna de GGD er vele jaren in gevestigd was. Op het moment wordt gekeken naar een toekomstige functie.

Rechtsaf Cronesteijnkade, linksaf de Singel op, bij stoplicht rechts, Lammenschansweg, rechtdoor Korevaarstraat op, bij bushalte afzetten.

TERUG
De Stijl Kaart (Jos Agasi)
De Stijl Route (map: Jos Agasi)